Maatpakken?

Burgemeester Aboutaleb deed afgelopen zondag bij Zomergasten de uitspraak dat we over een paar jaar 3D-gescand worden en ons maatpak vervolgens ter plekke wordt geprint. “Nee, ik vergis me niet, ik zei printen.” Op menig seminar hoor ik trendwatchers verklaren dat over vijf jaar drones de pakketjes bij ons thuisbezorgen. En dat we ons over tien jaar allemaal verplaatsen in zelfrijdende auto’s.

Schoolklas

En toch weet je bijna zeker dat het nooit precies zo zal uitpakken. Ten eerste worden we beperkt door onze lineaire – en vaak ook utopische – projecties van nieuwe technologische mogelijkheden. We plaatsen nieuwe technologie in het hedendaagse tijdbeeld. Ten tweede weten we nooit hoe de factor mens zijn invloed zal doen gelden. De veranderingen op systeemniveau zijn moeilijk te overzien. En dus is het nog maar de vraag of we over tien jaar onze auto’s allemaal zelf rijden.

Eén schoolklas zou voldoende moeten zijn om het verkeer in een hele stad plat te leggen.

Natuurlijk heeft Google nu al van die auto’s door Amerikaanse straten rijden, maar dat is één zelfrijdende auto op miljoenen gechauffeerde wagens. Maar hoe ziet een totaalsysteem van zelfrijdende auto’s eruit? Ieder kind zal snel doorhebben dat een zelfrijdende auto altijd vanzelf remt als het oversteekt. Omdat deze auto’s ook keurig afstand houden en op tijd voor elkaar stoppen, zou één schoolklas voldoende moeten zijn om het verkeer in een hele stad stil te leggen. Op systeemniveau zal dat er dus anders uit moeten gaan zien. Nog los van het feit dat tegen die tijd de maatschappij wellicht radicaal anders is ingericht.

Mensen kunnen lastig grote systeemveranderingen overzien. We hebben moeite om door disruptie en faseovergangen heen te kijken. Het is met die zelfrijdende auto’s een beetje alsof je met de wetten van de vloeistofdynamica de gasvormige fase wil beschrijven. Dat gaat niet. Soms heb je wetten van hogere thermodynamische orde nodig.

Post-kapitalisme

We zitten momenteel midden in wellicht de meest disruptieve overgang ooit: de overgang van lokaal geïnstalleerde technologie naar cloud. Een immense systeemverandering die moeilijk door het menselijk brein te vatten is. Ik lees de laatste weken veel over theorieën om deze verandering op systeemniveau te begrijpen en in kaart te brengen.

Paul Mason
Paul Mason

Een erg goed artikel stond vorige week in de Guardian: “The end of Capitalism has begun”. In dit artikel over het nieuwe boek van Paul Mason wordt gepoogd de systeemverandering uit te leggen als een overgang van het  kapitalistische systeem naar het post-kapitalisme tijdperk. In het kort komt het erop neer dat we met zijn alle krampachtig de vernieuwingen van global computing en big data in het ons bekende kapitalistische systeem willen persen. Dat gaat op den duur niet en er ontstaat een maatschappelijk en economisch kruitvat dat wacht op het aansteken van de lont. Dat zal pas de echte disruptie gaan veroorzaken waarbij producten, diensten en organisaties niet meer het dictaat van de markt of de organisatorische hiërarchie volgen.

De Griekse economie vertoont nu al de eerste kenmerken van het post-kapitalisme

In het artikel worden ook de eerste contouren van die nieuwe orde geschetst. Fascinerend. En passant werd ook nog beweerd werd dat de getroffen Griekse economie nu al de eerste kenmerken van deze post-kapitalistische deeleconomie vertoont. Met nieuwe parallelle betaalsystemen en verregaande vormen van sociaal delen, zoals auto’s, kinderopvang en zorg. Geheel in lijn met wat de belangrijkste assets van de post-kapitalistische economie lijken te zijn: vrije tijd, sociale netwerken en ‘free stuff’.

Maatpak

In die economie worden echt niet alle pakketjes met drones bij u thuis gebracht. Los van het feit dat met al die drones in de lucht er een fors veiligheidsissue ontstaat, omdat we nooit kunnen zien van wat pakketjes en wat bommen zijn. Maar belangrijker, in de post-kapitalistische maatschappij gaan we veel meer spullen hergebruiken en delen.

En ik durf ook te voorspellen dat we ook geen maatpakken meer nodig hebben: want hoorden die niet bij uitstek bij het kapitalistische tijdperk?